Groepsontwikkeling gaat door, ook online!

Door de bril van TA: taakgericht en taakvermijdend gedrag in groepen

Dit is een cocreatie van Jacobien Geuze (J) en Nynke de Geus (N), beiden trainers aan de TA academie. We wisselen uit over wat ons dagelijks bezighoudt, hoe we door de bril van TA betekenis kunnen geven aan onze ervaringen en welke opties voor ons helpend zijn in de dagelijkse realiteit. Dit ter inspiratie en waar mogelijk ondersteunend in jouw proces!

N: Ik had wel wat schroom toen mijn collega voorstelde om online een stevige groepsdynamische oefening te doen in een van onze opleidingsgroepen. Weliswaar is zo’n opleidingsgroep leergierig genoeg en gewend om te werken met groepsdynamica, maar online? Ervaren we dan wel wat er werkelijk speelt? Kunnen we contact maken met de ‘onderstroom’? Met enige voorzichtigheid en de nodige reserves zijn we met elkaar het experiment aangegaan. En wat denk je? Ik was totaal verrast door de uitkomst. De ‘onderstroom’ kwam op tafel en bleek nog belangrijker dan anders. Juist online onttrekken zich een aantal zaken aan ons gezichtsveld die van invloed zijn op de groepsontwikkeling.

J: Goh, wat mooi dat jullie hier zo goed mee hebben kunnen werken. Ik denk aan een ‘taakvolwassen’ groep bij wat je zegt. Waarin de veiligheid en het vertrouwen groot genoeg zijn om te durven werken met die onderstroom. En de wil er is om samen te leren. Om tegen elkaar te zeggen wat spannend is en belangrijk. In het belang van de persoon die het inbrengt, en in dit geval ook in het belang van de groep en natuurlijk de taak. Ik denk aan een groep in een ‘werkgroepmodus’, zoals Bion die beschreef. Daarin zoeken de groepsleden bij ongemak of ineffectief gedrag naar wat er gaande is en wat anders kan om wél effectief aan de taak te (blijven) werken.

 

De onderstroom

Bion* beschreef in 1961 (Experiences in groups) hoe elk team te maken heeft met twee mentale toestanden, namelijk taakgericht en taakvermijdend. Hij noemde dit respectievelijk de werkgroepmodus (werkgerelateerd, gericht op groepstaak en -prestaties) en de basic assumption-modus (procesgerelateerd, een onbewuste neiging om de taak te vermijden door verdediging tegen angsten en zorgen). In deze laatste modus gedragen mensen zich instinctmatig, gericht op het beheersen van ongemak en onveiligheid. Bion noemt dat ook wel de overlevingsstand. Dit is terug te zien aan processen als paarvorming (pairing), de vechten-vluchten-verstarren (fight-flight-freeze) reactie en afhankelijkheid ten opzichte van de leider (dependency). Vaak schommelt een team tussen beide modi; bezig zijn met blijven voortbestaan en niet werkelijk bezig zijn met de omschreven taak EN wel bezig zijn met het werk dat moet worden gedaan.

N: Ja, helder deze beweging tussen taakgericht en taakvermijdend. Zeker met het online werken zie ik dat bepaalde teampatronen nog explicieter naar voren komen, als het ware vergroot worden. Teams die voorheen snel uit verbinding gingen, komen dit online versterkt tegen door nog meer uit contact te gaan en hun gezamenlijke taak onvoldoende op te pakken. En teams die voorheen in vertrouwen werkten, blijken wel degelijk online verder te groeien, zowel op hun onderlinge relaties als op hun taak. En dat gaat niet vanzelf. Het vraagt individuele en gezamenlijke betrokkenheid en inzet van iedereen. Het vraagt meer en andere activiteiten om de gezamenlijke verbinding en veiligheid aandacht te geven.

J: Kortom het lijkt erop dat de taakgerichtheid van een team hoog kan blijven in een digitale omgeving als de veiligheid groot is en onderlinge relaties vertrouwd. ‘Contact gaat voor contract’. Verbinding is nodig om resultaat te halen. Als de relaties een stootje kunnen hebben, kun je ook mooi werk doen op de onderstroom. Dat blijkt uit je voorbeeld. Als teams dat niveau van verbinding en vertrouwen niet hebben, zullen mensen elkaar niet snel aanspreken op ineffectief gedrag. Laat staan digitaal. Daar worden leidinggevenden soms heel moe van. Sommigen gaan extra hard aan het werk om iedereen gaande te houden. Andere leiders geven juist op.

De tips die we hebben? Heel basaal: zit actief en laat camera’s aan. En: besteed aandacht aan elkaar, ook digitaal. Vraag hoe het met anderen gaat en vraag door; wat gaat goed, wat (nog) niet zo? Wat is je behoefte? Wie kan je daarin ondersteunen? Wat wil je niet? Geef iedereen ongeveer even lang spreektijd; nodig mensen uit om op elkaar te reageren. Zorg dat mensen onderling in wisselende tweetallen of kleine groepjes contact hebben over hun welzijn EN over het werk. En als je nog meer ideeën kunt gebruiken; zoek ons op!

Hopelijk inspireert dit in het vinden van een weg in turbulente tijden. Succes met de jouwe!

*Het werk van psychoanalyticus Bion was van invloed op de kijk van Berne als het gaat over het werken met groepen.

Share this story:

Introductieleergang Transactionele Analyse

Wat is Transactionele Analyse (TA)? Zou het iets voor mij zijn? En wat leer ik dan? Voor iedereen die nieuwsgierig is en wil kennismaken met TA is er de introductieleergang TA. Deze is zowel online als fysiek te volgen.

Introductieleergang
Online introductieleergang