Door: Monika Cox
Opleider TA academie
Hij komt binnen, kijkt me niet aan en gaat zitten. Ook met zijn collega’s maakt hij geen contact. Waarschijnlijk zijn ze dit van hem gewend want zij doen geen moeite om hem te betrekken bij de gesprekken. Terwijl ik het doel van de ochtend en het programma uitleg van de teamcoaching, slaakt hij een diepe zucht en kijkt naar buiten.
Hij is de laatste die het woord pakt tijdens het voorstelrondje. Ik had mij voorgesteld als iemand die o.a. groepsbegeleiding verzorgt voor politie en veteranen met PTSS. Hij vertelt dat hij bij de politie heeft gewerkt voor deze baan als docent techniek en dat hij binnenkort onderzocht wordt op PTSS. Het wordt ineens erg stil in de groep.
De teamleden kennen hem als de docent die zich vaak terugtrekt in zijn lokaal, ook tijdens de pauzes. Ze dachten dat hij dat deed om leerlingen een rustige plek te bieden. Maar als ik hem hierover bevraag, ontstaat een ander gesprek.
Pauzes zijn voor hem drukke momenten, vol prikkels. In zijn eigen lokaal heeft hij de regie en ervaart hij rust. Hij vertelt ook dat hij als politieagent teleurgesteld is geraakt in volwassenen. Kinderen vertrouwt hij gemakkelijker. “Die zijn tenminste eerlijk.”
Dat blijkt een belangrijk inzicht. Niet alleen voor hemzelf, maar ook voor het team. Gedrag dat eerder als afstandelijk of ongeïnteresseerd werd gezien, krijgt ineens een andere betekenis.
De traumabril helpt je anders kijken
Vanuit een traumabril kijken heeft mij een andere blik gegeven op gedrag. Bij binnenkomst altijd zoeken naar de uitgang, alles in de gaten houden en druktes vermijden zijn bijvoorbeeld manieren om een intern gevoel van onveiligheid de baas te blijven. Voordat ik bij het veteraneninstituut ging werken, had ik hier geen weet van. Ik herkende de tekenen van onrust daarom niet of interpreteerde ze eerder persoonlijk.
Ons lijf scant voortdurend of de omgeving veilig is. In de polyvagale theorie heet dat neuroceptie, en het gebeurt buiten ons bewustzijn om. Bij mensen met trauma staat die scanner extra scherp afgesteld.
In de Transactionele Analyse zie ik dit terug in de basisposities. Basisposities zijn vensters waardoor we naar de werkelijkheid kijken. Er zijn vier vensters, afhankelijk van hoe we onszelf en de ander zien: oké of niet oké. Als begeleider kijk ik het liefst vanuit het ‘ik ben oké, jij bent oké’ venster. Dat betekent dat ik nieuwsgierig ben naar de ander, vertrouwen heb in het contact en goed in contact ben met mijn eigen grenzen en wensen. Als ik vanuit ‘ik ben oké, jij bent niet oké’ zou kijken, zou ik een oordeel hebben over het gedrag van de docent en misschien partij kiezen.
Bij mensen bij wie trauma op de voorgrond staat, komt er een vraag bij die eerst beantwoord moet worden: is het hier oké? Pas als het antwoord hierop ‘ja’ is, kan men enigszins ontspannen en komt het contact met de ander.
Traumasensitief handelen begint bij die bewustwording: het herkennen van stress en trauma, en het onderzoeken van je eigen reacties en aannames. Want soms verandert er al heel veel wanneer we niet meteen invullen wat gedrag betekent, maar de nieuwsgierigheid toelaten om ernaar te vragen.
Zo ging het ook in dit team. Zij vroegen hem wat ze konden doen om het hier veiliger te maken. Voor hem was het delen al een eerste stap. Dat ze begrijpen dat hij zoekt naar uitgangen en druktes in de kantine vermijdt, en dat dit er mag zijn zonder oordeel.
Reflectievraag
Hoe ga jij om met gevoel van onveiligheid? Wat doe jij vooral om jezelf veilig te voelen?