TA is overal – Van moeten naar kiezen

Door: Lies de Bruijn
Algemeen directeur TA academie

Een tijd geleden kwam een man bij mij voor een kennismakingsgesprek m.b.t. supervisie. Hij werkte in een organisatie waar hij werd gezien als een talentvolle medewerker met potentie om verder door te groeien. Zijn leidinggevende had met hem gesproken over professionele ontwikkeling en had hem geadviseerd individuele begeleiding te starten. Tijdens ons eerste gesprek gebeurde iets wat ik niet vaak meemaak. Hoe hard we ook zochten, we kwamen niet echt bij zijn vraag. Natuurlijk spraken we over zijn werk, zijn ambities en zijn ontwikkeling. Maar onder alles wat hij vertelde, bleef ik zoeken naar wat híj eigenlijk wilde. Het gesprek voelde stroef. Alsof we samen aan een deur stonden te trekken die niet open wilde. Ik benoemde dat ook. Soms is wat tussen supervisor en supervisant  gebeurt immers net zo informatief als de inhoud van het gesprek zelf.

Aan het einde van ons gesprek attendeerde ik hem voorzichtig op onze tweedaagse introductieleergang Transactionele Analyse. Niet als alternatief voor supervisie, maar omdat ik vermoedde dat de taal en concepten van TA hem misschien zouden helpen om scherper te krijgen wat er eigenlijk speelde. Ik realiseerde me dat ik hem niet wilde overtuigen en wilde voorkomen dat hij de tweedaagse voor mij zou gaan doen. Dus ik zei: kijk maar even of het iets voor je kan zijn. Daarna bleef het een tijdje stil. Totdat hij mij enige weken later belde.

Hij wilde alsnog een afspraak maken. Tijdens dat gesprek vertelde hij wat er in de tussentijd was gebeurd. Hij had de introductieleergang gevolgd en al na een paar uur viel voor hem het kwartje. Hij ontdekte dat hij helemaal niet op zoek was gegaan naar begeleiding omdat hij dat zelf wilde. Hij was gekomen omdat hij dacht dat zijn leidinggevende dat belangrijk vond en dit als voorwaarde stelde als hij verder wilde groeien binnen de organisatie.

Ineens begreep hij ook waarom ons eerste gesprek zo moeizaam verliep. We konden geen helder contract vinden omdat er eigenlijk geen eigen vraag was. Zijn besluit om begeleiding te zoeken was niet gebaseerd op een persoonlijke wens, maar op aanpassing. Op de overtuiging dat dit nu eenmaal moest. Dat inzicht maakte hem eerst boos. Boos op zijn leidinggevende en op zichzelf. Boos omdat hij zich onder druk gezet voelde.

Maar vervolgens gebeurde er iets interessants. In plaats van die boosheid vast te houden, ging hij het gesprek aan. Hij sprak uit wat hem had geïrriteerd en wat hij nodig had. Hij onderzocht welke aannames hij zelf had gemaakt en welke verwachtingen werkelijk waren uitgesproken.

En juist daarin zat zijn eerste belangrijke leerervaring. Hij ontdekte dat hij wél in zichzelf wilde investeren. Niet om aan de verwachtingen van anderen te voldoen of om een hogere functie te krijgen. Niet omdat het moest, maar omdat hij merkte dat hij in bepaalde situaties en relaties vastliep. En omdat hij nieuwsgierig was geworden naar wat er dan precies gebeurde. Hij wilde begrijpen welke patronen daarbij een rol speelden en welke keuzes hij eigenlijk had.

Vanaf dat moment veranderde er iets fundamenteels. Er kwam ruimte voor zijn eigen vraag. Zijn eigen motivatie. Zijn eigen leerwens.

Wat mij raakt in dit verhaal, is hoe vaak ik vergelijkbare situaties tegenkom in organisaties. Mensen starten met coaching, supervisie of een opleiding, omdat een leidinggevende dat voorstelt, omdat het onderdeel is van een ontwikkeltraject of omdat het passend lijkt bij een volgende carrière stap. Dat zijn vaak goede redenen om ergens aan te beginnen. Tegelijkertijd blijkt duurzame ontwikkeling zelden voort te komen uit verwachtingen van anderen alleen. De beweging ontstaat wanneer iemand zich persoonlijk verbindt aan wat er geleerd of onderzocht wil worden. Wanneer er eigenaarschap ontstaat. Wanneer de vraag niet langer alleen van de organisatie is, maar ook van de persoon zelf.

In TA-termen zou je kunnen zeggen: een extern contract krijgt pas werkelijk kracht wanneer het ook een intern contract wordt. Dan verandert ontwikkeling van iets wat van buitenaf georganiseerd wordt naar iets waarvoor iemand van binnenuit kiest. Wanneer ‘ik moet’ langzaam verandert in ‘ik wil’.

Transactionele Analyse biedt prachtige concepten om dat proces zichtbaar te maken. Op individueel niveau, in de relatie tussen medewerker en leidinggevende en in de bredere context van de organisatie.

Uiteindelijk gaat ontwikkeling niet over voldoen aan verwachtingen van anderen. Het gaat over het vergroten van bewustzijn, het herkennen van patronen en het kunnen maken van autonome keuzes. En soms begint dat allemaal met de ontdekking dat je niet echt voor jezelf had gekozen.

Reflectievraag:
Bij welke ontwikkeling in jouw leven of werk merk je dat je vooral handelt vanuit ‘ik moet’? En wat zou er veranderen als je daarin bewust zou kiezen vanuit ‘ik wil’?

TA Opleidingen

Persoonlijke Groei & Professionele Ontwikkeling

Wil je jouw persoonlijke groei en je professionele ontwikkeling echt aangaan? Dan biedt de driejarige TA opleiding Persoonlijke Groei & Professionele Ontwikkeling je alle mogelijkheden. 

Management & Organisatieontwikkeling

De opleiding is bestemd voor professionals die in hun werk te maken hebben met vraagstukken omtrent effectieve beïnvloeding van mensen en systemen.

Coaching & Counseling

Deze opleiding is geschikt voor praktiserende coaches en/of counselors en voor professionals voor wie coaching een belangrijk onderdeel van het werk is.