In de Transactionele Analyse helpt contracteren om helderheid te creëren tussen mensen: waar werken we aan, wat verwacht ieder van zichzelf en van de ander, en hoe weten we dat het doel bereikt is?
Eric Berne beschreef een contract als: een expliciete bilaterale afspraak over een duidelijk omschreven gang van zaken in ontwikkeling en verandering. Contracteren gaat daarmee verder dan alleen praktische afspraken maken. Het is een manier om autonomie, gelijkwaardigheid en verantwoordelijkheid te ondersteunen.
Er zijn verschillende niveaus waarop je kunt contracteren:
- Procedureel contract
Afspraken over praktische zaken zoals tijd, plaats, frequentie, geld en middelen. - Professioneel contract
Het inhoudelijke doel van de samenwerking: waar willen we aan werken, wat is het gewenste resultaat, en welke rol en expertise hebben de betrokkenen? - Psychologisch contract
De impliciete verwachtingen, overtuigingen en onuitgesproken dynamieken die invloed hebben op de samenwerking. Juist op dit niveau kunnen misverstanden, weerstand of script dynamieken zichtbaar worden.
Goed contracteren vraagt aandacht voor wederzijdse toestemming, realistische doelen en helder eigenaarschap. Een belangrijk uitgangspunt binnen TA is dat iedere betrokkene verantwoordelijkheid neemt voor zijn of haar eigen aandeel in het proces.
In begeleidings-, onderwijs- en organisatiecontexten helpt contracteren om:
- verwachtingen expliciet te maken;
- samenwerking te structureren;
- autonomie te versterken;
- belemmerende dynamieken te transformeren naar ontwikkeling en groei;
- voortgang en evaluatie mogelijk te maken.
Contracteren is geen eenmalige stap aan het begin van een traject. In de praktijk vraagt het regelmatig om hercontracteren: samen opnieuw kijken of het doel, de context of de afspraken nog passend zijn.
Bronnen
Berne, E. (1966). Principles of Group Treatment. New York: Grove Press.
European Association for Transactional Analysis (EATA) – professionele richtlijnen en ethische kaders rondom contracteren binnen TA-praktijk.
Hay, J. (2012). Donkey bridges for developmental TA. Making Transactional Analysis accessible and
memorable. Hertford: Sherwood Publishing.
Stewart, I. and Joines, V. (2012). TA Today. A new introduction to Transactional Analysis. Nottingham: Lifespace Publishing.